در فرهنگ روزنامهنگاری (محمدرضا محمدیفر، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۸) در تعریف «اخلاق روزنامهنگاری» (journalism ethics) آمده:
«مبحث گستردهای از اخلاق حرفهای که از یک سو متشکل لست از موضوعاتی مانند آزادی بیان، آزادی مطبوعات، قانون مطبوعات، مسائل و معاهدهنامه بینالمللی حقچاپ، قانون حقچاپ، سرقت ادبی، مسئولیت روزنامهنگار، آگاهی نویسنده، و مانند آنها، که دارای متون مکتوب و مدارک مشخص و قابل استنادی است، و از سوی دیگر متشکل است از موضوعات متعدد دیگری که مکتوب و مشخص نیست، اما هر روزنامهنگار در جامعه خود آنها را میشناسد؛ مثلاً اخلاق شخصی، ادب ملی (و جهانی و محلی)، زبان روزنامهنگاری، احترام مخصوص به میراث فرهنگی (دین و تاریخ) و پاسداری از آن، توجه به مساله "پاسداشت زبان"، و تعهد و پذیرفتن مسئولیت در ارائه مطالب علمی. و به طور کلی، از آنجا که روزنامهنگار با گروههای بزرگ مردم سروکار دارد، مسائل بسیاری را باید مراعات کند، که آوردن فهرست کاملی از این مسائل تقریباً غیرممکن است. این فهرست از الزامات و مراعاتها را مجموعاً میتوان "اخلاق روزنامهنگاری" نامید. "اخلاق روزنامهنگاری"، از جمله مباحث فلسفی "اخلاق" است که آموزههای آن مشابه آموزههای "اخلاق معلمی" است.»
این کتاب در ادامه به منظر تحلیل "اخلاق روزنامهنگاری"، آن را در سه مبحث مشخصتر "امانتداری"، "آگاهی" و "جستجوی مسئولیت" بررسی کرده است.
در همین فرهنگ در تعریف «انحراف» (deflection) هم آمده:
«در روزنامهنگاری هر نوع تغییر در محتوا یا مفهوم یا صورت "خبر"، "گزارش" و به طور کلی دور شدن از "اخلاق روزنامهنگاری" در تدوین هر نوع "مطلب" که شامل انواع "نقد" نیز میشود. انواع "انحراف" را میتوان به انحراف سهوی و انحراف غیرسهوی تقسیم کرد.»
دیروز این فرهنگ را آنقدر ورق زدم تا این تعاریف را پیدا کنم. دنبالشان میگشتم، چون در واقعیت حس کرده بودمشان. دو روز پیش از روابط عمومی سازمان تربیت بدنی تماس گرفتند و گفتند اگر گزارش کنفرانس مطبوعاتی (+ و +) علیآبادی، رئیس سازمان را کار کنیم، با تاکید بر اینکه متناش هم نه از خبرگزاریها بلکه از خود سایت سازمان برداشته شود، "یک سکه پیش"شان داریم! نشست مطبوعاتی به مناسبت روز ورزش و تربیت بدنی که دیروز بود، سهشنبه صبح برگزار شده بود. بعد از آن هم فهمیدم ملاک روابط عمومی برای اهدای 26 "جایزه نفیس" به بهترین آثار و گزارشهای دیروز رسانهها درباره ورزش چیست!
اما از رفتار سازمان دردناکتر این بود که دیروز در هر روزنامه ورزشی و حتی چند روزنامه سیاسی، گزارش مفصل و آبوتاب داده شده این نشست مطبوعاتی را میتوانستی ببینی! تازه یک یادداشت هم در اغلب موارد در تحسین ریاست سازمان ضمیمه آن گزارش مفصل شده است.
اینکه چقدر راحت میتوان مصداق دوری و انحراف از اخلاق روزنامهنگاری قرار گرفت و روزنامهنگار را خرید، شرمآور وتاسفبار است...
