***
راب هیوز، مفسر فوتبال اروپا در روزنامهی «اینترنشنال هرالد تریبون» مطمئن است که علت برتری باشگاههای انگلیسی را پیدا کرده است، آن هم در دفاتر حسابداری باشگاهها. اینکه با آرسنال، منچستر یونایتد، چلسی و لیورپول، چهار تیم انگلیسی در مرحلهی یک چهارم نهایی لیگ قهرمانان اروپا حضور داشتند و حالا هم در نیمهنهایی فقط آرسنال حذف شده، به اعتقاد هیوز دلیلش فقط یک چیز است: «به پول ربط دارد و کمتر به چیز دیگری.» او ادامه داده: «برتری انگلیسیها، مادامی که پول هم جریان دارد، ادامه خواهد داشت. در ایتالیا فقط یک برلوسکونی وجود دارد و در آلمان فقط یک بایرن مونیخ. بارسلونا و رئال مادرید هم میتوانند رقابت کنند، چون خودشان حقوق پخش تلویزیونی بازیهایشان را میفروشند.»
با توجه به اینکه بر اساس قرارداد تلویزیونی فعلی لیگ برتر انگلیس تا سال 2010، سالانه 1.4 میلیارد یورو به حساب باشگاهها ریخته میشود، تحلیل این مفسر نادرست نیست. برای مقایسه، بوندسلیگای آلمان را باید در نظر گرفت که هر فصل کمتر از یک سوم این مبلغ، یعنی 420 میلیون یورو از محل فروش حقوق پخش تلویزیونی درآمد کسب میکند. در فرانسه هم تقریباً 670 میلیون یورو. بر اساس گزارش «لیگ پول فوتبال» شرکت «دلوئت و توشه»، با منچستر یونایتد (دوم)، چلسی (چهارم) و آرسنال (پنجم)، سه باشگاه انگلیسی در میان پنج باشگاه پردرآمد اروپا قرار دارند. در میان 20 باشگاه اول در این ردهبندی، شش باشگاه انگلیسی هستند. به گفتهی پل رانسلی، مدیر «گروه تجارت ورزش» دلوئت، این روند ادامه خواهد داشت: «ما انتظار داریم که سال آینده، حداقل نیمی از این بیست باشگاه انگلیسی باشند.» رافا بنیتس، سرمربی لیورپول هم بااطمینان میگوید: «لیگ برتر انگلیس یکی از بهترین لیگها در جهان است. و این چهار باشگاه بهترین باشگاههای اروپا هستند.»
بخش دوم ادعای بنیتس در مورد برتری چهار باشگاه اول انگلیسی صحیحتر است، اما با قسمت اول آن میتوان مخافت کرد. در واقع اگر نتایج جام یوفا هم در تحلیل در نظر گرفته شود، باید از این فرضیه که لیگ برتر انگلیس بهترین و قویترین لیگ جهان است، فاصله گرفت و گفت در اصل این لیگ برتر نیست که بر فوتبال اروپا حکومت میکند، بلکه این چهار باشگاه بزرگ، دامنهی حکومتشان در لیگ داخلی را حالا به اروپا گسترش دادهاند. در حالیکه منچستر یونایتد و چلسی و لیورپول و آرسنال تا مراحل بالا در لیگ قهرمانان صعود کردهاند، سایر تیمهای انگلیسی در جام یوفا خیلی زود حذف شدند.
این الزاماً نشانهی رقابتپذیری یک لیگ نیست که از آن برای پنجمین فصل پیاپی، همان چهار باشگاه ثابت به لیگ قهرمانان راه مییابند. دقیقاً همین کمبود نوسان در لیگ برتر است که در مقایسه با سایر لیگها یک مزیت تعیینکننده را ایجاد میکند. در حالیکه از سایر لیگها، گهگاهی تازهواردانی مثل رئال سوسیداد، لانس، اشتوتگارت یا کیهوو در لیگ قهرمانان زیر فشار رقابت در دو تورنمنت دوام نمیآورند و درس عبرت میگیرند، «چهار بزرگ» انگلیس سال به سال به درآمدهای میلیونیشان در لیگ قهرمانان میافزایند و قوی و قویتر میشوند و موقعیتشان را در لیگ داخلی و لیگ قهرمانان مستحکمتر میکنند. هیچ چیزی بهتر از خود موفقیت، موفقیتزا نیست.
نقطهی قوت لیگ برتر انگلیس در واقع این است که ساختاری را فراهم کرده که چنین باشگاههایی به عنوان بنگاههای اقتصادی میتوانند این قدر درآمدزا باشند. لیگ انگلیس بسیار زودتر از بقیه از فرصتهایی که در بازارهای جهانی به وجود آمد، استفاده کرد. امروز «English Football» به عنوان یک مارک جهانی در صنعت سرگرمی پیشروست. این چهار باشگاه بزرگ دارند ثمره جهانیسازی را درو میکنند.
با وجود این، به هیچ وجه نباید تهدیدهایی که این باشگاهها در مسیر رشدشان با آن مواجهاند را نادیده گرفت. چلسی تا سالها به حال و حوصلهی مالک میلیاردرش رومن آبراموویچ وابسته است. منچستر یونایتد و لیورپول هم توسط تاجرانی آمریکایی خریداری شدهاند که بدهیهایشان را روی دوش باشگاه انداختهاند. هر دو باید بخشهای بزرگی از درآمدهای میلیونی خود را در اختیار مالکانشان بگذارند. به خاطر همین باید با تردید نسبت به پایداری این موفقیت نگاه کرد. علاوه بر وابستگی این باشگاهها به سرمایه مالکینشان، باید سیستم سهمیهبندی بازیکنان بومی در قانون «بازیکن بومی» اتحادیهی فوتبال اروپا را که سال به سال گسترش مییابد، یک تهدید جدی برای آنها دانست. جدای آن میتوان پیشبینی کرد که یک روزی این درآمد هنگفت تلویزیونی لیگ برتر انگلیس هم دیگر ادامه نداشته باشد.
در سطح فنی این تیمها هم ثابت میشود که موفقیت این چهار تیم را نباید به حساب قدرت لیگ برتر و در کل فوتبال انگلیس گذاشت که تیم ملیاش حالا از صعود به جام ملتهای اروپا هم باز میماند. در میان کل بازیکنان اصلی این چهار تیم، تعداد بازیکنان کلیدی انگلیسی با وجود بازیکنانی چون استیون جرارد، فرانک لمپارد، جان تری، اشلی کول و وین رونی، به سختی به تعداد انگشتان دو دست میرسد. آرسنال که اغلب در ترکیب اصلیاش یک بازیکن انگلیسی هم ندارد. هر چهار تیم، به لطف درآمدهای سرشارشان پرسنلی گرانقیمت را از خارج استخدام کردهاند. حتی راب هیوز، مفسر «اینترنشنال هرالد تریبون» هم کلمهی «انگلیسی» را در مورد این چهار باشگاه «گمراهکننده» میداند. مربیان این تیمها نیز هیچ کدام اهل انگلستان نیستند. حتی مالکیت منچستر یونایتد و لیورپول و چلسی هم در اختیار آمریکاییها و روسهاست. این تنها آرسنال است که به سختی دارد در برابر پیشنهاد خرید علیشیر عثمانف، میلیاردر روسی مقاومت میکند.
با توجه به این مسائل، باید این پرسش جدی را مطرح کرد که آیا این فوتبال انگلیس است که جهان را تسخیر میکند یا بالعکس؟
