درباره گزارش آنکتاد و همین طور در مورد خود این نهاد مقالهای نوشتم که در شماره امروز شرق چاپ شد. آنکتاد در گزارش خود بیشتر به افزایش قیمت مواد خام و پیامدهای آن برای کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه پرداخته است. متن کامل گزارش به زبان انگلیسی هم در اینجا آمده است.
در اینجا خواستم بیشتر درباره گزارش سالیانه دفتر برنامه توسعه سازمان ملل متحد بنویسم.
خیلیها به اشتباه معیار توسعهیافتگی را تنها سطح تولید یا درآمد سرانه فرض میکنند. در صورتی که برای سنجش توسعهیافتگی کشورها از یک سری شاخصهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی استفاده میشود. یکی از این شاخصها که در ردهبندی سالانه برنامه توسعه سازمان مللمتحد (UNDP) هم در نظر گرفته میشود، شاخص توسعه انسانی (Human Development Index) است. برنامه توسعه سازمان ملل از سال ۱۹۹۰ به بعد، همه ساله گزارشی از توسعه انسانی منتشر کرده. شاخص توسعه انسانی دارای سه مولفه است:
۱- توان برخورداری از عمری طولانی و توام با سلامت
۲-توان معرفتاندوزی و کسب علم
۳-توان دسترسی به منابع و امکانات لازم برای برخورداری از یک سطح زندگی مناسب
الیته در تعیین مقدار عددی این سه شاخص، شاخصهای جزیی بهداشتی، آموزشی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی نقش دارند. UNDP در اولین گزارش سالیانهاش در توضیح اینکه چرا از این شاخص استفاده کرده است نوشت: «مردم، یعنی مردان و زنان، ثروت واقعی هر کشوری هستند. هدفِ توسعه، خلق شرایطی است که مردم بتوانند در آن از عمر طولانی و زندگی سالم و سازندهای بهرهمند شوند.»
در ردهبندی امسال همانند سالهای گذشته نروژ اول است و از لحاظ انسانی توسعهیافتهترین کشور جهان به شمار میرود. در کل، ۱۷۷ کشور در این ردهبندی عنوان شدهاند که سیرالئون و نیجر در آن آخر هستند. کشورهایی هم که تحت تاثیر جنگ قرار گرفتهاند، اصلاْ در این ردهبندی ذکر نشدهاند چون آمار قابلاعتمادی از آنها نمیشود به دست آورد. قابلتوجهترین صعود را کشور ایسلند داشته که از هفتمین به دومین کشور توسعهیافته جهان تبدیل شده و جای سوئد را گرفته است. یک نکته قابل تامل در این گزارش این است که «بحرانهای خشونتآمیز» از مطمئنترین و سریعترین راههایی هستند که یک کشور را به قعر این ردهبندی میفرستند. جالب اینکه از ۳۲ کشوری که در انتهای این ردهبندی هستند ۲۲ تا از سال ۱۹۹۰ تا به حال حداقل یک بار مرکز کشمکش و جنگ بودهاند.
دیگر اینکه ۱۸ کشور جهان که در مجموع ۴۸۰ میلیون نفر از جمعیت جهان را دارند، دچار وضعیت به مراتب بدتری نسبت به ۱۵سال پیش هستند. البته این گزارش موارد مثبت هم دارد. کشورهایی که توانستهاند با موفقیت بحرانهای اقتصادی و سیاسی را پشت سر بگذارند امروز مستقلتر و توسعهیافتهتر از ۱۰ سال پیش هستند. مثل چین و ویتنام و بنگلادش و اوگاندا.
ایران هم به علت جنگ و بحران در کشورهای همسایهاش پسرفت کرده است. UNDP به تاثیر منفی جنگ در افغانستان و عراق اشاره کرده و توضیح داده که کشورهايی که در مناطق بحران زده قرار دارند حتی اگر خود دچار بحران نباشند، به علت نگرانی از سرايت ناامنی و بیثباتی به داخل خاک خود ناگزير از پرداخت هزينههايی برای حفظ آمادگی نظامی خود هستند. از سوی ديگر ميزان سرمايهگذاری در اين کشورها کاهش میيابد و شبکههای دادوستد کالا نیز با مشکل مواجه میشوند.
۲۵ کشور اول دنیا ( اعداد داخل پرانتز رده سال گذشته را نشان میدهد) :
۱-نروژ(۱) ۲-ایسلند(۷) ۳-استرالیا(۳) ۴- لوکزامبورگ(۱۵) ۵-کانادا(۴) ۶- سوئد(۲) ۷-سوئیس(۱۱) ۸-ایرلند(۱۰) ۹-بلژیک(۱۶) ۱۰-امریکا(۸) ۱۱-ژاپن(۹) ۱۲-هلند(۵) ۱۳-فنلاند(۱۳) ۱۴-دانمارک(۱۷) ۱۵-انگلیس(۱۲) ۱۶-فرانسه(۱۶) ۱۷-اتریش(۱۴) ۱۸-ایتالیا (۲۱) ۱۹-نیوزیلند(۱۸) ۲۰-آلمان(۱۹) ۲۱-اسپانیا(۲۰) ۲۲-هنگ کنگ(۲۳) ۲۳-اسرائیل(۲۲) ۲۴-یونان(۲۴) ۲۵-سنگاپور(۲۵)
