فریادنامه

***

رییس یوفا در کنفرانس مطبوعاتی افتتاحیه این جام ملت‌ها، وقتی در مورد تورنمنت چهار سال بعد در کشورش فرانسه صحبت می‌کرد که برای اولین 24 تیم به جای 16 تیم شرکت خواهند داشت، خیلی تلاش می‌کرد این تغییر را به عنوان یک تحول بزرگ جلوه دهد. اما هر چقدر هم که در ظاهر مدعی چنین چیزی باشد، خودش هم به خوبی می‌داند که از لحاظ ورزشی این به هیچ وجه به نفع این رویداد نخواهد بود.

در اصل این رفرم موافقان زیادی ندارد. یوفا به گفته خودش به خاطر «گسترش فوتبال در سراسر قاره» دست به این تغییر زد. اما در حقیقت از یک سو تحت فشار کشورهایی قرار داشت که معمولاً  از راه‌یابی به جام ملت‌های اروپا بازمی‌مانند، مثل نروژ و فنلاند و اسکاتلند، و از سوی دیگر به خاطر درآمدزایی بیشتر این کار را کرد. هر چند پول حاصل از درآمدزایی بیشتر در نهایت توی جیب اعضای یوفا، یعنی فدراسیون‌های کشورها می‌رود، اما در هر صورت این به قیمت کیفیت مسابقات تمام می‌شود. تمام جذابیت و مزیت مسابقات یورو به دلیل کیفیت بالای آن و رقابت فشرده 16 تیم‌ قدرتمند و مثل این دوره مصاف‌هایی چون هلند-آلمان، انگلیس-فرانسه و ایتالیا-اسپانیا در همان مرحله‌ی اول بود. اما با وجود 24 تیم‌، همه‌ی این تیم‌ها به عنوان سید یک در شش گروه پخش می‌شوند و تیم‌هایی مثل استونی و مونتنگرو که در این دوره در مرحله پلی‌آف از صعود به یورو 2012 بازماندند، به این رقابت‌ها راه پیدا خواهند کرد.

به جز این دلیل که فدراسیون‌ها هم از لحاظ مالی از افزایش تعداد تیم‌ها منتفع می‌شوند، دیگر قابل درک نیست که چرا یوفا این تصمیم را گرفته است. بهترین مثال برای کاهش کیفیت مسابقات با افزایش تعداد تیم‌ها در این دوره تیم ملی ایرلند بود که با سه شکست واضح از اسپانیا و ایتالیا و کرواسی هیچ حرفی برای گفتن نداشت. حالا اگر تعداد همچه تیم‌های بیشتر هم بشود، چه انتظاری باید از جام ملت‌ها داشت؟ قطعاً آن رقابت فشرده و نزدیک که مشخصه اصلی جام ملت‌های اروپا هست و آن را از این لحاظ حتی از جام جهانی هم متمایز می‌کند، دیگر به این شدت وجود نخواهد داشت و در عوض «ایرلندها»ی بیشتری حاضر خواهند بود.

پلاتینی «خاطرجمع» است که «هشت تیم خوب دیگر» در تورنمنت حضور پیدا خواهند کرد و این روی کیفیت بازی‌ها تاثیری نمی‌گذارد و او «مشکلی» در آن نمی‌بیند. اما حتی او هم نمی‌گوید که تورنمنت بهتر می‌شود. مارتین کالن، مدیر یورو 2012 هم صرفاً می‌گوید که تیم‌هایی مثل رومانی، بلغارستان، لیتوانی، اسلوانی، نروژ و یا اسکاتلند، «احساسات و اتمسفر بیشتری با خود خواهند آورد».

پلاتینی می‌گوید اگر یورو تیم‌های بیشتری داشته باشد، آن وقت تیم‌های کوچک‌تر هم شرکت می‌کنند و این باعث توسعه آنها می‌شود و وظیفه او چیزی نیست به جز توسعه و گسترش هر چه بیشتر فوتبال در اروپا. اما مخالفان معتقدند که توسعه یک فرآیند تدریجی و زیربنایی بلندمدت است و اقداماتی چون افزایش تعداد تیم‌ها و شرکت‌ کشورهای کوچک‌تر در مسابقات لزوماّ تاثیری در این فرایند نخواهد داشت. به اعتقاد عده دیگری از کارشناسان، یوفا این کار را کرده تا تعداد گل‌های مسابقات را بیشتر کند و جذابیت و در پی آن قابلیت‌های بازاریابی آن را افزایش دهد. آنها بازی‌های این دوره را که بعضاً خالی از شگفتی و هیجان بودند، تاییدی بر این تحلیل خود می‌دانند. اما حتی در این صورت هم باز جای تردید است که با اضافه شدن تیم‌هایی مثل فنلاند و اسکاتلند، تعداد گل‌ها به عنوان مثال افزایش یابد. چیزی که با بازی تدافعی این تیم‌ها در مرحله مقدماتی جام ملت‌ها و جام جهانی در اروپا به خوبی قابل مشاهده است.

یک انتقاد دیگر از افزایش تعداد تیم‌ها این است که باز یوفا ملاحظه بازیکنان را نمی‌کند که همین حالا از تعداد زیاد بازی در طول سال گله‌مندند. حالا با افزایش تعداد تیم‌ها و در پی آن تعداد بازی‌ها، این گلایه‌ها قطعاً‌ فروکش نخواهد کرد. برای باشگاه‌ها هم که کارفرمای اصلی این بازیکنان هستند، با وجود اینکه از یورو 2008 از یوفا بابت هر بازیکنی که در تورنمنت دارند، غرامت می‌گیرند، این اصلاً خوشایند نیست.

به این ترتیب می‌توان گفت افزایش تعداد تیم‌ها به خاطر افزایش منابع درآمدی صورت گرفته، منطقی‌تر به نظر می‌رسد. چون افزایش تعداد تیم‌ها یعنی افزایش تعداد بازی‌ها، و به تبع آن افزایش فروش بلیت و باارزش‌تر شدن حقوق تلویزیونی و اسپانسرینگ تورنمنت. افزایش تعداد تیم‌ها یعنی بزرگ‌تر شدن بازارهای هدف حقوق تجاری مسابقات و بیشتر شدن توریست.

اما ایده‌های پلاتینی و تغییر و تحولاتی که می‌خواهد اعمال کند ظاهراً به همین جا ختم نمی‌شود. یوفا حالا این فکر را در سر می‌پروراند که یورو 2020 را در سراسر اروپا برگزار کند. پلاتینی روز شنبه اعلام کرد که کمیته اجرایی یوفا به او اجازه داده که این پیشنهاد را به فدراسیون‌ها بدهد. به اعتقاد پلاتینی در اروپا می‌توان این تورنمنت را در 12 شهر مختلف یک کشور برگزار کرد، اما می‌توان آن را در 12 شهر مختلف اروپا هم برگزار کرد. رییس یوفا گفت این تنها یک پیشنهاد است، اما این ایده با «استقبال زیادی» مواجه شده است.
حالا برای قضاوت کمی زود است و باید جزییات بیشتری از این ایده‌ی پلاتینی روشن شود. اما از همین حالا می‌شود گفت که حتی اگر همه این 12 شهر در منطقه شنگن قرار داشته باشد هم دشواری‌هایی را به وجود خواهد آورد. به خصوص برای طرفداران و تماشاچیان. چرا که کشورهای مختلف، یعنی فرهنگ‌های متفاوت، شرایط اقتصادی و اجتماعی متفاوت، و از همه مهم‌تر مسافت‌های طولانی‌تر. به خاطر همین عوامل بود که در اوکراین و لهستان بسیاری از هواداران قید سفر به این دو کشور را زدند. در یورو 2012 بعد از یورو 96 برای اولین بار که در استادیو‌های جام ملت‌های اروپا صندلی‌های خالی دیده شد. اگر همه تصمیمات یوفا مثل افزایش تعداد تیم‌ها و برگزاری در کشورهای متعدد، چنین نتیجه‌ای داشته باشد، دیگر با قاطعیت می‌توان گفت که کمکی به توسعه فوتبال نشده است.